تقبيح كودك آزاري از ديدگاه مراجع عظام
خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: فقه و حقوق
مكارم اخلاقي از مهمترين اولويتهاي مورد توجه دين مبين اسلام در زندگي روزمره است.
مردم پاك سرشت ايران همواره با استعانت از مكارم اخلاقي كه درشرع مقدس اسلام وفرهنگ و تمدن غني ايران نهفته است روي كردي شايسته و در خور تحسين و مالامال از محبت و مهرورزي نسبت به تربيت و پرورش فرزندان عزيز خود داشتهاند. اما متاسفانه در موارد معدودي ديده و شنيده مي شود كه پدران يا مادراني بيتوجه به اخلاق اسلامي و انساني، كج خلقي و بدرفتاري و خشونت زايدالوصفي نسبت به فرزندان خود اعمال مي دارند كه آثار سوء بسيار، بر آينده اين فرزندان و همچنين عواطف جامعه مهربان ايران بر جاي مي گذارد. از اين رو سرويس فقه و حقوق خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) درباره ي مصاديق كودكآزاري در شرع مقدس و حد شرعي تنبيه و حكم والدين كودكآزار از مراجع عظام سيستاني، مكارم شيرازي، صانعي وموسوي اردبيلي سوالاتي مطرح كرده است كه به لحاظ اهميت مجددا در اختيار مخاطبان محترم قرار مي گيرد.
متن سئوالات سرويس فقه و حقوق ايسنا و پاسخ مراجع عظام بدين شرح است:
نظر به برخي گزارش ها درباره ي كودكآزاري كه در رسانهها منتشر ميشود لطفا نظر خود را در مورد سئوالات ذيل بيان فرماييد.
1- كودكآزاري در شرع به چه مواردي اطلاق ميشود؟
2- حد شرعي تنبيه چيست و بيش از آن چه حكمي دارد؟
3- آيا ميتوان كودك را از سرپرستي پدر و مادر كودكآزار كه در مراجع قانوني به اثبات رسيده است خارج كرد؟
4- حكم شرعي والدين كودكآزار چيست؟
پاسخ آيت الله العظمي صانعي:
پاسخ 1- تشخيص نسبت به محاكم با قانون است و نسبت به خود افراد بين خود و خدا موارد آن معلوم و روشن است گرچه داراي موارد مختلفه است و همه آنها حرام است چون آزار به انسانها بدون تفاوت در آزاردهنده و آزارشونده و مراتب آن به حكم عقل و شرع حرام است.
پاسخ 2- در راستاي ادب و تربيت كودكان توسط والدين تنها اذن حداكثر پنج ضربه و يا شش ضربه نه زيادتر آن هم با انحصار راه تربيت به آن و در مسير جلوگيري از فساد اخلاقي و ارتكاب كارهاي ناشايست و به شرط اينكه ضربه به طور سخت و موجب زخم شدن و يا تغيير رنگ پوست نباشد اجازه داده شده؛ و ناگفته نماند با آنكه امروز تربيت اولاد و رشد استعدادهاي آنان خود داراي رشته بسيار با اهميت و داراي علما و متخصصين ميباشد، نياز به تنبيه بدني، كه معمولا مانع از تربيت و رشد استعدادها است، بسيار نادر بوده و هست و بر همه قدرتهاي تبليغي و فرهنگي است كه راههاي احسن تربيت و ادب و فرهنگ را تبليغ نموده تا طبعا پدران و مادران مهربان و همه مربيان از آن استفاده و راه كودكآزاري مسدود گردد و بايد همگان را به سيره رسول گرامي اسلام صليالله عليه و آله در جلوگيري از تربيت و ادب هنگام غضب و خشم متوجه ساخته تا ادب و تربيت همراه با عاطفه و حاكميت عقل و علم و خرد انجام گيرد، چراكه حالت خشم و غضب در هنگام ادب و تربيت همه جهات عقلاني و علمي و انساني تربيت را مستور نموده و پرده و حجاب سخت و آهنيني بر روي همه آنها قرار ميدهد كه نعوذبالله منه
پاسخ 3- بعنوان دفع منكر و آزار و اذيت نه تنها جائز است بلكه واجب ميباشد لكن به هر حال بايد و به هر نحو ممكن آنها را وادار به عمل تكليف واجب حضانت و تربيت نمود تا هم به تكليف و وظيفه واجب خود عمل نمايند و هم بار، و زحمت فرزندداري كه آنها سبب آن بودهاند به عهده ديگران نيفتد.
پاسخ 4- از پاسخ سئوال 1 روشن ميشود.
پاسخ 1- تشخيص نسبت به محاكم با قانون است و نسبت به خود افراد بين خود و خدا موارد آن معلوم و روشن است گرچه داراي موارد مختلفه است و همه آنها حرام است چون آزار به انسانها بدون تفاوت در آزاردهنده و آزارشونده و مراتب آن به حكم عقل و شرع حرام است.
پاسخ 2- در راستاي ادب و تربيت كودكان توسط والدين تنها اذن حداكثر پنج ضربه و يا شش ضربه نه زيادتر آن هم با انحصار راه تربيت به آن و در مسير جلوگيري از فساد اخلاقي و ارتكاب كارهاي ناشايست و به شرط اينكه ضربه به طور سخت و موجب زخم شدن و يا تغيير رنگ پوست نباشد اجازه داده شده؛ و ناگفته نماند با آنكه امروز تربيت اولاد و رشد استعدادهاي آنان خود داراي رشته بسيار با اهميت و داراي علما و متخصصين ميباشد، نياز به تنبيه بدني، كه معمولا مانع از تربيت و رشد استعدادها است، بسيار نادر بوده و هست و بر همه قدرتهاي تبليغي و فرهنگي است كه راههاي احسن تربيت و ادب و فرهنگ را تبليغ نموده تا طبعا پدران و مادران مهربان و همه مربيان از آن استفاده و راه كودكآزاري مسدود گردد و بايد همگان را به سيره رسول گرامي اسلام صليالله عليه و آله در جلوگيري از تربيت و ادب هنگام غضب و خشم متوجه ساخته تا ادب و تربيت همراه با عاطفه و حاكميت عقل و علم و خرد انجام گيرد، چراكه حالت خشم و غضب در هنگام ادب و تربيت همه جهات عقلاني و علمي و انساني تربيت را مستور نموده و پرده و حجاب سخت و آهنيني بر روي همه آنها قرار ميدهد كه نعوذبالله منه
پاسخ 3- بعنوان دفع منكر و آزار و اذيت نه تنها جائز است بلكه واجب ميباشد لكن به هر حال بايد و به هر نحو ممكن آنها را وادار به عمل تكليف واجب حضانت و تربيت نمود تا هم به تكليف و وظيفه واجب خود عمل نمايند و هم بار، و زحمت فرزندداري كه آنها سبب آن بودهاند به عهده ديگران نيفتد.
پاسخ 4- از پاسخ سئوال 1 روشن ميشود.
پاسخ آيت الله العظمي سيستاني:
پاسخ 1- اين يك اصطلاح شرعي نيست.
پاسخ 2- تنبيه بدني جايز نيست مگر اين كه تاديبي كه لازم است متوقف بر آن باشد و در اين صورت پدر يا كسي كه از سوي او مجاز است ميتواند به نحوي كه موجب سرخ يا كبود شدن نباشد كودك را بزند ولي به احتياط واجب نبايد از سه ضربه سبك تجاوز كند و به هر حال اگر موجب سرخي يا كبودي شد ديه دارد حتي اگر از سوي پدر باشد و به احتياط واجب زدن به هر نحو باشد پس از سن بلوغ جايز نيست.
پاسخ 3- اگر حاكم شرع تشخيص دهد كه پدر و مادر از نظر حفظ سلامتي كودك مورد اطمينان نيستند ميتواند آنها را از حق حضانت و سرپرستي كودك محروم كند.
پاسخ 4- اگر آزار آنها مستلزم ديه باشد بايد بپردازند بلكه در مواردي قصاص نيز در مورد مادر اجرا ميشود.
پاسخ آيت الله العظمي مكارم شيرازي:
كودك آزاري در شرع اسلام جايز نيست و هرگاه پدر يا مادري مرتكب چنين كاري شوند حاكم شرع ميتواند آنها را تعزير كند و اگر كاري باشد كه منتهي به فوت يا نقص عضو يا جراحتي گردد ، ديه دارد ولي تنبيههاي جزئي و مختصر كه هيچگونه اثري روي بدن نگذارد آن هم در صورت ضرورت ،مانعي ندارد و چه بهتر كه از آن هم صرف نظر شود و از طريق تشويق و محبت اقدام به تربيت شود.
پاسخ آيت الله العظمي موسوي اردبيلي:
پاسخ 1- كودكآزاري در فقه ذكر نشده ولي پدر و مادر حقوق نوزاد را بايد رعايت كنند غير از مخارج و نفقه، خواندن و نوشتن و شنا ياد بدهند.
پاسخ 2- حد شرعي تنبيه اولاد آن اندازهاي كه موجب ديه نباشد اشكال ندارد آن هم در صورتي كه اولاد بدون آن تنبيه تربيت نشود و بيش از آن اندازه موجب ديه بر پدر و مادر ميشود و موارد مختلف است ،ممكن است در بعضي از آنها قصاص باشد.
پاسخ 3- اگر پدر و مادر با تشخيص حاكم شرعي از صلاحيت سرپرستي و تربيت اولاد افتادند، جد پدري و بعد از او وصي پدري و بعد از آن اقوام و فاميل هاي اولاد به حساب مراتب ارث ،سرپرستي و تربيت اولاد را به عهده بگيرند و سرپرستي نمايند.
پاسخ 4- حكم شرعي والديني كه بچه را بيشتر از حد شرعي تنبيه مذكور در فوق ، اذيت ميكنند، قهرا مراتبش مختلف است در بعضي از موارد موجب ديه و در بعضي از موارد موجب قصاص ميشود.
منبع: ایسنا