معرفي و گزارش عملکرد
موسسه فرهنگي هنري فقه الثقلين
موسسه فرهنگي هنري فقه الثقلين
بسم الله الرحمن الرحيم
مؤسسه فرهنگي فقه الثقلين با استعانت از خداوند متعال، و عنايات حضرت بقية الله الاعظم(عج) در سال 1383 با نگرش نوانديشانه به داشته هاي علمي و فقهي علوم آل محمد صلوات الله عليهم اجمعين، و با هدف ترويج و نشر ديدگاههاي ژرف در حوزه هاي اجتهادي فقـيهان ازمان و اعصـار مختلفه، و با توجه به گستره دخالت زمان و مكان و شرايط حاكم بر دنياي روز و مصالح امـت اسلامي در استنباط و اجتهاد، و همچنين با هدف احياء و گسترش تحقيق و پژوهش در عرصههاي مختلف علمي، بخصوص فقهي پا به عرصه فقه و فرهنگ در سطح جامعه نهاد. تا از رهگذر اين نگاه فرصتهاي طرح آراء نوين علمي و فقهي را بر محققان و پژوهندگان وادي فقاهت و فرهنگ بگشايد.
اين مؤسسه با رويكرد نو، و با توجه به آموزه هاي كوثر زلال نابترين علوم و معارف الهي و آسماني، با هدف بسترسازي معنوي و محتوايي با ساز و كارهاي مناسب در حوزه فرهنگ، و ياري گرفتن از غنيترين سرمايههاي مكتب انسان ساز اسلام، و همچنين الگو گرفتن از پيشگامان وادي علم و معرفت، محور فعاليت خود را بر دو پايه استوار ساخته است:
الف. تحقيق و تدوين و احياي متون فقهي فقهاي عظام (قدس الله
اسرارهم).ب. تحقيق و تدوين و نشر آثار و كتب حضرت آية الله العظمي صانعي (مدظله العالي) به عنوان فقيه وارسته و روشن بين كه در مكتب فقهي امام خميني(سلام الله عليه) تلمذ و رشد يافته و اينك سالهاست كه در حوزه علم و فقه همراه با تدريس و تعليم و شاگردپروري، انديشههاي فقهي و فقاهتي خود را به زيور قلم آراسته و به دوستداران و انديشمندان حوزه فقاهت عرضه نموده است.
در اين راستا، مؤسسه فقه الثقلين اهتمام دارد كه از دستاوردهايي سود جويد كه در حوزه فرهنگ به ژرف نگري و حريت و نوآوري و توليد نو در علم، و همچنين شناخت درست و كافي از موضوعات و جريانات حاكم بر دنياي روز، از جايگاهي برتر، و ارزش فزون تري برخوردار باشند. بدين جهت است كه مطلع الفجر نخستين فعاليت خود را ترويج و اشاعه نظريات نوين فقهي فقيهي قرار داده كه از انفاس و انوار قدسيه و علميه حضرت امام خميني (سلام الله عليه) ساليان متمادي بهره جسته و خود به اكابر اعلميت فقه و فقاهت و اجتهاد دست يافته، و سالهاست كه در اوج علميت در استنباط و اجتهاد در عين اداره امور عامهي مرجعيت مشغول تدريس در سطوح عاليهي اجتهاد و كرسي تدريس خارج فقه و اصول، و شاگردپروري در مكتب فقهياش مي باشند. مكتب فقهياي كه بر بينش كلي و فقاهتي حضرت امام خميني (سلام الله عليه) شكل گرفته، و آن امام عنايت ويژه اي به مراتب علمي ايشان داشته، و تعبير حضرت امام در صحيفه درباره معظم له شنيدني است كه فرمودند:
| «من آقاي صانعي را مثل يك فرزند بزرگ كرده ام . اين آقاي صانعي وقتي كه سالهاي طولاني در مباحثاتي كه ما داشتيم تشريف ميآوردند، ايشان بالخصوص ميآمدند با من صحبت ميكردند و من حظّ ميبردم از معلومات ايشان، وايشان يك نفر آدم برجسته اي در بين روحانيون است و يك مرد عالمي است.» |
امروزه كه بشريت در جهان كنوني بدنبال خواستههاي نو و تحول بنيادي در ساختار فكري و علمي خود است، قالببندي و طرح ديدگاههاي موشكافانه و دفع برداشتهاي تنگ نظرانه برخي، ضرورت انتشار آراء فقهي، مبتني بر اصول محكم عقلي و اجتهاد جواهري را براي پاسخگويي در مسائل مختلف جوامع انساني دوچندان ساخته است.
از اين رهگذر، رويكرد نوين فقهي معظم له را ميتوان در تمامي حوزههاي انديشه و فقه اعم از بخش عبادات و سياسات و مخصوصاً معاملات و مناسبات اجتماعي و حقوقي، عدالت، نفي تبعيض، كرامت و حرمت انسان، امنيّت فردي و اجتماعي و جهاني، آزادي، وفاي به پيمان، مساوات در برابر قانون و حقوق معنوي و امثال آنها جستجو كرد. بطور مثال:
1- عدم شرطيت مرد بودن در مرجعيت ديني.
2- تساوي زن و مرد در قصاص نفس و اطراف.
3- تساوي ديه زن و مرد در ديه نفس و اطراف.
4- ارث بردن زن از تمام اموال شوهر در صورت نبودن وارث ديگر.
5- ارث بردن زن از همه اموال شوهر (از عين منقولات و از قيمت غيرمنقول).
6- غيرمسلمان همانند مسلمان از مسلمان ارث مي برد.
7- مال و جان غيرمسلمان همانند مسلمان محترم است.
8- ديه غيرمسلمان با ديه مسلمان برابر مي باشد.
9- تساوي غيرمسلمان و مسلمان در قصاص.
10- با نبود پدر، مادر براي حضانت فرزند بر پدربزرگ اولويت دارد.
11- اختصاص حرمت ربا به رباي استهلاكي و عدم حرمت رباي استنتاجي.
12- رفع حرمت سقط جنين قبل از چهار ماهگي به واسطه حرج و مشقّت غيرقابل تحمل مانند بيماري جنين.
13- سن بلوغ دختران با نبود ساير شرايط 13 سال قمري ميباشد.
14- مادر هم مانند پدر در قتل فرزند قصاص نميشود، مگر آنكه قتل به علت اغراض شخصي مانند دشمني در طمع در مال و پست و رياست و يا فاش نشدن خيانتها و امثال آن باشد كه در آن صورت اصل كلي قصاص، هم در مورد پدر و هم در مورد مادر ثابت است.
اين موارد نمونههايي از منظومه فكري حوزه فقهي اين فقيه
نوانديش است كه او را در زمره فقهايي قرار داده است كه جوانب مختلف موضوعات جامعه
جهاني را با توجه به تحولات زمانه و شناخت درست از مناسبات پيچيده حاكم بر دنياي
روز مورد ارزيابي عالمانه قرار ميدهند.2- تساوي زن و مرد در قصاص نفس و اطراف.
3- تساوي ديه زن و مرد در ديه نفس و اطراف.
4- ارث بردن زن از تمام اموال شوهر در صورت نبودن وارث ديگر.
5- ارث بردن زن از همه اموال شوهر (از عين منقولات و از قيمت غيرمنقول).
6- غيرمسلمان همانند مسلمان از مسلمان ارث مي برد.
7- مال و جان غيرمسلمان همانند مسلمان محترم است.
8- ديه غيرمسلمان با ديه مسلمان برابر مي باشد.
9- تساوي غيرمسلمان و مسلمان در قصاص.
10- با نبود پدر، مادر براي حضانت فرزند بر پدربزرگ اولويت دارد.
11- اختصاص حرمت ربا به رباي استهلاكي و عدم حرمت رباي استنتاجي.
12- رفع حرمت سقط جنين قبل از چهار ماهگي به واسطه حرج و مشقّت غيرقابل تحمل مانند بيماري جنين.
13- سن بلوغ دختران با نبود ساير شرايط 13 سال قمري ميباشد.
14- مادر هم مانند پدر در قتل فرزند قصاص نميشود، مگر آنكه قتل به علت اغراض شخصي مانند دشمني در طمع در مال و پست و رياست و يا فاش نشدن خيانتها و امثال آن باشد كه در آن صورت اصل كلي قصاص، هم در مورد پدر و هم در مورد مادر ثابت است.
مؤسسه فقه الثقلين با توجه و عنايت به ضرورت حركت در حوزه احياي انديشه و ميراث اسلامي و تصحيح و تحقيق مصادر علمي شيعه، متناسب و هماهنگ با مقتضيات عصر، و به منظور احياي ميراثهاي پنهان و نفيس كه در طول تاريخ با همت بلند عالمان ستُرگ تدوين يافته، تأسيس گرديد تا رهروان راهي ديانت و شريعت را از مايههاي كوثر علوم آل محمد صلوات الله عليهم اجمعين سراب سازد.
فعاليت اصلي مؤسسه فقه الثقلين كتاب، تحقيق و پژوهش است كه اين موضوع به عنوان مهمترين ابزار و محصول فرهنگ و تمدن، محور و مدار اصلي همه كوششهاي تبليغي و اطلاع رساني اين مجموعه است.
مجموعه حاضر گزارشي است كوتاه از رويكرد آن مؤسسه در زمينه تحقيق و پژوهش در حوزهي احياي كتاب و متون فقهاء.
روش و منش تحقيقي اين مؤسسه با الهام از اصوليترين روشهاي تحقيقاتي و با قانونمند كردن آن روشها بر مبناي تجارب محققين مؤسسه، سامان يافته تا تمام توانمنديها به سطح قابل قبول و به عاليترين مراحل دقت و ضبط در تحقيق و پژوهش مبدّل گردد.
مراحلِ تحقيق و پژوهش اين مؤسسه بطور اجمال بدين قرار
است:مرحله اوليه، يافتن متن و يا كتاب جهت تحقيق است كه اين مرحله نيازمند گذر از مراحل مختلف شناسايي و مشاوره است تا متني پيدا و سپس ظرفيت تحقيق و پژوهش را دارا باشد.
پس از اين مرحله، جستجو و كنكاش و جمعآوري نسخ آن مجموعه است كه بصورت جداگانه ارزيابي و شناسايي ميشوند و بر اساس ملاكهايي كه براي تعيين نسخ اصلي وجود دارد يك نسخه از آن نسخ بعنوان نسخه برتر شناخته و محور اصلي كار محققين قرار ميگيرد.
در مرحله سوم، نسخه انتخابي بدقت خوانده و بر اساس روشهاي ويژه تحقيقاتي، كارهاي نقطه گذاري و علائم ويرايشي، و همچنين پاراگراف بندي و تعيين روايات و آيات بر روي نسخه مورد نظر، اعمال و انجام مي پذيرد.
مرحله بعدي، حروفچيني و تايپ نسخه، و اعمال كارهاي انجام شده اوليه بر آن نسخه مي باشد.
مرحله پنجم مقابله نسخه تايپ شده با نسخه هاي ديگر است كه اختلاف نسخه ها ياداشت و در پاورقي آورده مي شود.
بديهيست كه هر يك از نسخ غيراصلي با علائم اختصاري مخصوص به خود شناسانده خواهند شد.
مرحله بعدي، مقابله كارهاي انجام شده در ضبط اختلاف نسخ با نسخه اصلي.
در مرحله هفتم تخريج منابع و مصادر است كه در اين مرحله كليه منابع و مآخذ تعريف شده در متن؛ اعم از آيات و روايات و اقوال و كتب فقهاء با منهج خاص اين مؤسسه كه يك كار گسترده اي در امر تحقيقات و پژوهش متون قلمداد مي شود، استخراج و منقّح ميگردد.
مرحله هشتم، تصحيح متن است كه تمام مراحل پيشين كار توسط محققين مقابله و دقيق خوانده مي شود، و در همين مرحله است كه محققين مصحّح به بيان و توضيح و شرح عبارات و كلمات غامض، و احياناً نقد و بررسي آنها در صورت لزوم، و ترجمه شخصيتهاي رجالي موردنظر، و يا به شناساندن برخي اماكن در پاورقي مي پردازند.
در مرحله بعدي، آخرين بازبيني ها بدست محققين مختلف انجام مي پذيرد تا تمامي تلاشهاي انجام شده متناسب و هماهنگ با معيارها و روشهاي تعيين شده مؤسسه عرضه و خطاهاي احتمالي رفع و كتاب به كامل ترين شكل تحقيقاتي درآيد.
مرحله دهم، ويراستاري تخصصي همراه با متد جديد ويرايشي.
مرحله يازدهم، تنظيم فهارس؛ اعم از فهرستهاي فني و فهرست محتويات و موضوعات كتاب مي باشد كه توأم است با آخرين صفحه بندي انجام شده در آن كتاب.
در پايان با توجه به منهج تحقيقاتي مؤسسه فقه الثقلين در امر تقويم و تحقيق و تدوين كتاب، به برخي از مجموعه آثار منتشره، و همچنين كتب در دست تحقيق اشاره مي كنيم:
1. تصحيح و تحقيق و تدوين مجموعه فقهي كتاب مجمع الفائدة والبرهان در
شانزده جلد با حواشي حضرت آية الله العظمي صانعي(مدظله) كه هفت جلد اين مجموعه
آماده چاپ مي باشد.
2. تصحيح و تحقيق و تدوين مجموعه فقهي كتاب مصابيح الاحكام از علامه بحرالعلوم (قدس سره) كه در شرف انجام است.
3. تصحيح و چاپ كتاب شريف صحيفه سجاديه با مقدمه حضرت آية الله العظمي صانعي(مدظله).
4. تصحيح و تحقيق كتاب دليل الناسك (مناسك حج) از مرحوم آية الله حكيم (قدس سره) با حواشي حضرت آية الله العظمي صانعي كه در شرف انجام است.
5. تصـحيح و تحقيق و نگـارش مجموعـه فقهي (سؤال و جواب) كتـاب جامع الشتات از مرحوم ميرزاي قمي (قدس سره) كه در شرف انجام است.
6. تحقيق و تدوين و نگارش كتاب هداية الناسكين (مناسك حج) با حواشي حضرت آية الله العظمي صانعي(مدظله) كه توسط آن مؤسسه منتشر گرديد.
7. تحقيق و ويرايش و تهذيب و برگردان كتاب جنات الخلود به روش و قلم امروزي (در حال انجام).
8. تحقيق و تدوين تعليقه حضرت آية الله العظمي صانعي بر عروة الوثقي در چهار مجلد (در دست چاپ).
9. تحقيق و تدوين تعليقه حضرت آية الله العظمي صانعي بر تحرير الوسيله كه جلد اول آن توسط مؤسسه نشر آثار امام خميني(س) انتشار يافته است.
10. تحقيق و تدوين مجموعه فقهي كتاب فقه الثقلين (كتاب الطلاق و كتاب القصاص) در دو مجلد كه توسط مؤسسه نشر آثار امام خميني(س) انتشار يافته است.
11. تحقيق و تدوين كتاب فقه الثقلين (كتاب الميراث) كه جلد اول آن در دست چاپ مي باشد.
12. تصحيح و تدوين مجموعه استفتائات قضايي از محضر حضرت آية الله العظمي صانعي كه در دو مجلد توسط نشر ميزان به چاپ رسيده است.
13. تحقيق و تدوين مجموعه كتاب فقه و زندگي برگرفته از نظريات فقهي حضرت آية الله العظمي صانعي در شش مجلد با عناوين: رباي توليدي، برابري قصاص، برابري ديه، قيمومت مادر، ارث زن از شوهر، قمار، مسابقات و سرگرمي، كه توسط مؤسسه فقه الثقلين انتشار يافته است.
14. تحقيق و چـاپ سه رسـاله از مرحوم آية الله سيد محمد رضا جرقويهاي (قدس سره) با مقدمه حضرت آية الله العظمي صانعي كه توسط انتشارات ميثم تمار منتشر گرديد.
اعتقاد ما اين است :2. تصحيح و تحقيق و تدوين مجموعه فقهي كتاب مصابيح الاحكام از علامه بحرالعلوم (قدس سره) كه در شرف انجام است.
3. تصحيح و چاپ كتاب شريف صحيفه سجاديه با مقدمه حضرت آية الله العظمي صانعي(مدظله).
4. تصحيح و تحقيق كتاب دليل الناسك (مناسك حج) از مرحوم آية الله حكيم (قدس سره) با حواشي حضرت آية الله العظمي صانعي كه در شرف انجام است.
5. تصـحيح و تحقيق و نگـارش مجموعـه فقهي (سؤال و جواب) كتـاب جامع الشتات از مرحوم ميرزاي قمي (قدس سره) كه در شرف انجام است.
6. تحقيق و تدوين و نگارش كتاب هداية الناسكين (مناسك حج) با حواشي حضرت آية الله العظمي صانعي(مدظله) كه توسط آن مؤسسه منتشر گرديد.
7. تحقيق و ويرايش و تهذيب و برگردان كتاب جنات الخلود به روش و قلم امروزي (در حال انجام).
8. تحقيق و تدوين تعليقه حضرت آية الله العظمي صانعي بر عروة الوثقي در چهار مجلد (در دست چاپ).
9. تحقيق و تدوين تعليقه حضرت آية الله العظمي صانعي بر تحرير الوسيله كه جلد اول آن توسط مؤسسه نشر آثار امام خميني(س) انتشار يافته است.
10. تحقيق و تدوين مجموعه فقهي كتاب فقه الثقلين (كتاب الطلاق و كتاب القصاص) در دو مجلد كه توسط مؤسسه نشر آثار امام خميني(س) انتشار يافته است.
11. تحقيق و تدوين كتاب فقه الثقلين (كتاب الميراث) كه جلد اول آن در دست چاپ مي باشد.
12. تصحيح و تدوين مجموعه استفتائات قضايي از محضر حضرت آية الله العظمي صانعي كه در دو مجلد توسط نشر ميزان به چاپ رسيده است.
13. تحقيق و تدوين مجموعه كتاب فقه و زندگي برگرفته از نظريات فقهي حضرت آية الله العظمي صانعي در شش مجلد با عناوين: رباي توليدي، برابري قصاص، برابري ديه، قيمومت مادر، ارث زن از شوهر، قمار، مسابقات و سرگرمي، كه توسط مؤسسه فقه الثقلين انتشار يافته است.
14. تحقيق و چـاپ سه رسـاله از مرحوم آية الله سيد محمد رضا جرقويهاي (قدس سره) با مقدمه حضرت آية الله العظمي صانعي كه توسط انتشارات ميثم تمار منتشر گرديد.
احياء و نشر متني كه بسياري از احـكام و قوانين اجتماعي و سياسي و حقوقي مردم و حكـومت به آن وابسته بوده و متصـديان امور قانوني(مقننه) و اجرايي با وجود چنين سـرمايه عظيم و ارزشمند مي توانند تنگناهاي تئوري قـانوني را برطرف ساخته و در مسير بسط و توسعه، و همچنين ارتقاء مواد قانوني از آنها به سهولت استفاده نموده و در عين حال ابـعاد مختلف قوانين را به زيور ناب ترين قرائات ديني و اسلامي و شرعي آراسته نمايند.
اطلاع جـامعه اسلامي خاصه نيروهاي متخصص آن علاوه بر فهم و مباهات آن جـامعه به داشتن چـنين سـرمايه هاي علـمي گرانسـنگ كه بدست افتخارآميز شخصيتها و الگـوهاي ذيقيمت تاريخ بشـري و تشيع عرضه گرديده، و همـچنين معرفي آن به دنياي عـلم و علوم، باعث درك عميق از دين و فقـه اسلامي، و اقبال عـامه مردم به نوآوري هاي فقـهي با گرايشات منطقي را در پي خواهد داشت.
به اميد آنكه اين خدمت ناچيز به درگاه خداوند متعال مقبول افتد، و عنايات امام زمان (عج) به مجموعه محققين و مؤسسين و دست اندركاران اين مؤسسه استمرار يابد.
مديريت مؤسسه
فرهنگي هنري فقه
الثقلين